Kees van de Sant opent het DEMAND event

DEMAND Eindevent fase 1: succesvolle afronding met zicht op de toekomst

In de gloednieuwe locatie op de Noviotech Campus trapten Kees van de Sant en Stijn Hoppenbrouwers het DEMAND-event af met een terugblik op vier jaar intensieve samenwerking binnen het netwerk. Samen met de partners werd stilgestaan bij de resultaten van fase 1 en de ontwikkeling van de verschillende themagroepen die de afgelopen jaren zijn opgebouwd. Tegelijkertijd stond de blik nadrukkelijk op de toekomst. Tijdens fase 2 krijgen de themagroepen een nog concretere invulling met werkgroepen rondom projectontwikkeling, het kennisplatform, professionalisering, Leven Lang Ontwikkelen (LLO) en datalabs. Het doel is helder: binnen de themagroepen en werkgroepen ruimte creëren voor nieuwe initiatieven, samenwerkingen en projecten die voortbouwen op de kennis en ervaringen uit fase 1. Zo wordt stap voor stap gebouwd aan een duurzame learning community die ook na fase 2 blijft bestaan.

Samen bouwen aan een praktische toolbox

Een belangrijk onderdeel van DEMAND is de ontwikkeling van een gezamenlijke toolbox. Achter de schermen is de afgelopen periode hard gewerkt aan een aanpak om praktijkgerichte kennis beter vast te leggen, te ontsluiten en te delen.

Deze toolbox brengt vraagstukken en oplossingen uit verschillende domeinen samen. Het prototype van de kennisbaas (knowledge cloud) bekijk je op deze website. DEMAND Knowledge Cloud

Nieuwe thema’s en actuele ontwikkelingen

Ook werd aandacht besteed aan een aantal opkomende onderwerpen die steeds belangrijker worden binnen DEMAND:Kennisbaas

  • Data Spaces, als vernieuwde focus binnen een van de themagroepen;
  • Responsible Data, eveneens met een aangescherpte positionering;
  • Data Security, een thema dat al langer aanwezig is, maar meer aandacht verdient;
  • Data Sovereignty, waarbij wordt gekeken naar meer digitale onafhankelijkheid van onder andere Amerikaanse technologieplatformen;
  • Data Ecosystems, Data wordt steeds vaker gemaakt, verspreid en gebruikt in zeer grote en complexe socio-technische netwerken en verbanden; dat begrijpen en ondersteunen wordt een steeds urgentere zaak
  • Synthetic Data, waarmee organisaties data kunnen genereren voor ontwikkeling en training zonder afhankelijk te zijn van grote hoeveelheden bestaande gegevens.

Op weg naar fase 2

De komende jaren staan in het teken van het verder uitbouwen van de DEMAND-community en het verduurzamen van de samenwerking tussen onderwijs, onderzoek en bedrijfsleven.

Belangrijke speerpunten zijn de verdere ontwikkeling van het kennisplatform, met aandacht voor kwaliteitsverbetering en het vergroten van de impact en het bereik. Daarbij wordt onder andere samengewerkt met het landelijke programma AI in Actie.

Ook wordt gekeken naar meer verbinding met andere data- en ICT-evenementen en naar een verdere uitbreiding van de datalabs, zodat deze niet alleen toegankelijk zijn voor HAN, Fontys en Saxion, maar nog nadrukkelijker samenwerken met bedrijven.

Fase 2 bevindt zich momenteel in de laatste beoordelingsfase. Op 2 december vindt de hoorzitting met de beoordelingscommissie plaats. In januari wordt de definitieve beslissing verwacht.

De gepresenteerde plannen onderstrepen de ambitie van DEMAND om verder te bouwen aan een sterke en toekomstbestendige data-community, met volop aandacht voor kennisontwikkeling, innovatie en samenwerking.

Van AI-agents tot Data Spaces: inzichten uit de themagroepen

Tijdens de slotbijeenkomst van DEMAND blikten de verschillende themagroepen terug op hun resultaten. Allereerst is Petra Heck aan het woord, de lead van de MLOps en DataOps themagroep.

Binnen de MLOps & DataOps-themagroep stond de ontwikkeling van betrouwbare AI-systemen centraal. Volgens Heck verschuift de aandacht van losse AI-modellen naar complete systemen waarin data-engineering, DataOps en AI-agents samenkomen. Aan de hand van een Formule 1-casus, ontwikkeld met studenten, verkende de werkgroep hoe AI kan worden ingezet voor data-analyse en dashboarding. Tegelijkertijd benadrukte zij het belang van kwaliteit en betrouwbaarheid: hoe overtuigend een AI-antwoord ook klinkt, de vraag blijft hoe je vaststelt of het daadwerkelijk correct is. De komende periode gaat de werkgroep verder experimenteren met AI-agents en de kwaliteitsaspecten die daarbij komen kijken.

Een bredere ontwikkeling die Heck hierbij signaleert, is dat data engineering steeds meer kenmerken krijgt van software engineering, waarbij zaken als kwaliteit, testen en beheer een steeds belangrijkere rol spelen.

Data Semantics is een themagroep binnen DEMAND die werkt aan een gedeeld begrip van data, zodat mensen, organisaties en systemen informatie op dezelfde manier kunnen interpreteren en gebruiken. Onder leiding van Carla Arauco en Maarten Ketelaars verkent de groep thema’s als datamodellering, business rules, ontologieën, knowledge graphs, interoperabiliteit en data spaces. Daarbij staat kennisuitwisseling centraal: deelnemers delen praktijkervaringen, bespreken vraagstukken uit hun eigen organisatie en bouwen voort op bestaande expertise binnen de community. De werkgroep organiseert hiervoor onder meer open kennissessies en nodigt professionals uit om kennis, praktijkvoorbeelden en vraagstukken te delen.

Responsible Data is een nieuwe themagroep binnen DEMAND waarin partners als Alliander, Gemeente Enschede, Fontys, HAN en Saxion samenwerken aan verantwoord datagebruik. De groep werkt aan een roadmap rond onderwerpen zoals data- en AI-geletterdheid, kritisch denken, verantwoorde dataverzameling, biasdetectie en transparantie. Daarbij staat een brede benadering centraal, waarbij technische, sociale en juridische aspecten samenkomen om kansen van data te benutten en risico’s te beperken. Ook verkent de werkgroep mogelijkheden voor gezamenlijke projecten en subsidieaanvragen. Geïnteresseerden zijn van harte welkom om mee te denken en bij te dragen aan de verdere ontwikkeling van dit thema.

Binnen de themagroep Data Governance, onder voorzitterschap van Donné de Ruijter, stond het thema Data Value centraal. De groep onderzocht hoe organisaties de waarde van data definiëren, aangezien die definities vaak verschillen per organisatie. Ook werd gekeken naar de invloed van datakwaliteit, adoptie en beheer op de waarde en risico’s van data gedurende de hele levenscyclus.

In de eerste fase ontwikkelde de groep een gedeeld begrippenkader en praktische hulpmiddelen, waaronder een Data Product Model Canvas voor het beschrijven van doel, de gebruikers, de verwachte waarde, de onderbouwing, risico’s, kosten, financiering en verantwoordelijkheden kunnen vastleggen.

Daarnaast werd onderzocht hoe kosten en baten van datasystemen transparanter kunnen worden verdeeld en werden verbindingen gelegd met ontwikkelingen rond Data Spaces en semantiek.

Met nieuwe deelnemers uit onder meer de gemeente Deventer,  de gemeente Enschede en Pure Energie gaat de themagroep in een volgende fase de centrale onderzoeksvraag verder aanscherpen en uitwerken.

Data Spaces: van kennisdeling naar praktijk

Als lead van de themagroep Data Spaces kijkt Pieter Zeilstra tevreden terug op de afgelopen periode: “In relatief korte tijd hebben we mooie stappen gezet, zowel op het gebied van kennisdeling als in het ontwikkelen van concrete hulpmiddelen voor organisaties die met data spaces aan de slag willen.”

Naast diverse kennissessies ontwikkelde de werkgroep onder meer de Data Sharing Canvas-website en het Data Spaces Board Game. Tijdens de bijeenkomst presenteerde Pieter bovendien een primeur: de Data Space Sandbox.

“Met de sandbox bieden we bedrijven een veilige en laagdrempelige omgeving om zelf te ervaren hoe een data space werkt,” vertelt Pieter. “Deelnemers leren niet alleen wat data spaces zijn, maar kunnen ook daadwerkelijk data uitwisselen met andere deelnemers. Zo krijgen ze praktische ervaring met zowel de technische als organisatorische aspecten van datadeling.”

PhD- en PD-kandidaten delen nieuwste inzichten uit onderzoek

Tijdens een serie korte pitches gaven de PhD- en PD-kandidaten een inkijkje in hun lopende onderzoek. Zo liet Annemarie Jutte zien hoe technieken uit Explainable AI kunnen helpen om AI-modellen voor tijdreeksdata beter begrijpelijk te maken. Merel Veracx presenteerde haar onderzoek naar het vastleggen van ontwerpkeuzes binnen AI-systemen, terwijl Leon Schrijvers zich richt op de vraag hoe organisaties LLM-technologie veilig, betrouwbaar en verantwoord kunnen toepassen. Swarupa Hardikar sloot af met onderzoek naar een hardnekkige uitdaging binnen AI: het correct interpreteren van afkortingen, ook in het tijdperk van de grote taalmodellen.

Een luchtige afsluiting met een serieuze boodschap

Tijdens zijn afsluitende bijdrage plaatste wetenschapsjournalist Diederik Jekel de snelle ontwikkelingen rond AI in een breder historisch perspectief. Met veel humor, herkenbare voorbeelden en relativerende observaties wist hij een serieuze boodschap over te brengen. Volgens Jekel bevinden we ons midden in een periode van ingrijpende veranderingen: “We zijn nu in een nieuwe industriële revolutie terechtgekomen. Dat gaat ontzettend snel en het is het goed om een beetje de magie weg te halen en te begrijpen: wat is het echt en wat kan het wel? Wat kan het niet?” Hoewel hij verwacht dat de huidige AI-hype een correctie zal doormaken, ziet hij AI als een fundamenteel nieuwe manier om kennis uit data te halen.

Onder de luchtige toon lag ook een duidelijke waarschuwing. Volgens Jekel loopt wet- en regelgeving onvermijdelijk achter op nieuwe ontwikkelingen, waardoor de verantwoordelijkheid niet alleen bij beleidsmakers ligt. Professionals die aan deze technologie bouwen, moeten zelf actief nadenken over de mogelijke gevolgen ervan.

Met een treffende vergelijking maakte hij dat concreet: een baksteen kun je gebruiken om een huis te bouwen, maar ook om iemand mee te verwonden. Wie de baksteen ontwerpt, weet dat beide mogelijkheden bestaan, ook al is het doel om er iets goeds mee te maken. Juist daarom moeten ontwikkelaars al in een vroeg stadium nadenken over mogelijke risico’s en ongewenste toepassingen. Zoals hij het verwoordde: “Daar preventief over nadenken is denk ik belangrijker dan ooit.” Daarmee sloot hij het event af met een oproep om innovatie en verantwoordelijkheid hand in hand te laten gaan.

en_GB